پایان نامه کارشناسی ارشد الهیات
گرایش فقه و مبانی حقوق اسلامی
262 صفحه
چکیده:
اختلال وسواس فکری عملی (OCD) که از دسته ی اختلالات اضطرابی محسوب می شود، یک ناهنجاری رفتاری و شخصیّتی است که از دیر باز، جنبه های گوناگون زندگی بشر را تحت تأثیر عوارض مستقیم و غیرمستقیمِ خود قرار داده است. محتوای این وسواس ها که منعکس کننده ی نگرانی ها ودغدغه های مردم در هر فرهنگی می باشد، عمدتاً جنبه ی مذهبی داشته است. صرف نظر از علت ها، وسواس اساساً یک ناهنجاری و انحراف از معیارهای متعادل شناختی، رفتاری، عرفی و مذهبی است که دارای ماهیّت تدریجی و پیش رونده است؛ یعنی در ابتدا بسیار خفیف بوده و بیماری تلقّی نمی شود. اما با گذشت زمان و ریشه دوانیدن تا اعماق روح و روان انسان، آثار فلج کننده ی روحی و جسمی آن ظاهر می گردد و این زمانی است که بیمار خطر را جدّی گرفته و برای درمان ، اقدام می کند که البته بسیار دیر است و مشکلات و هزینه های زیادی را در بر خواهد داشت.
در این پژوهش از دریچه ی متفاوتی به ریشه های مذهبی بروز وسواس پرداخته شده و تأثیرِ نحوه ی بیان احکام و دستورات دینی در ایجاد وسواس مورد تأکید قرار گرفته است. در ادامه امکان تطابق روش های درمان وسواس، در شیوه های درمانی روان شناسانه با تدابیری که در فقه اسلامی و آموزه های دینی، برای مقابله با این اختلال پیش بینی گردیده، بررسی شده است.
نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که اولاً در نزد دیندارانی که مقیّد به رعایت تمام و کمال احکام شریعت هستند، ترس از بطلان اعمال و عدم مقبولیّت آن ها در درگاه الهی، عاملی است اضطراب برانگیز که موجب می شود فرد برای رهایی ازاین اضطراب، و یقین پیدا کردن نسبت به صحت عمل خود، به طور وسواس گونه ای به عمل کردن بر اساس احتیاط و انجام و تکرار جزئیاتی روی آورد که در رسائل احکام، به عنوان شرطِ اتیان کامل عمل، تبیین شده اند؛ و ثانیاً مشخص شد که شارع مقدّس برای پیشگیری از آسیب های وسواس و نیز درمان آن در صورت لزوم، قواعد و اصولی را پیش بینی نموده است که تأثیرگذاری آن ها در پیشگیری و درمان، همانند شیوه های درمانی، در روان شناسی و روانپزشکی، می باشند. همچنین این پژوهش اثبات کرد که با بهره گیری از تدابیر اندیشیده شده در فقه اسلامی، می توان باورهای شناختیِ غیرمنطقی و نادرستی را که افکار و رفتار افراطی و وسواسی را در فرد مومن و متدیّن، شکل داده و مدیریّت می کنند، مجدّداً به مسیر و مجرای اصلی خود بازگردانیده و تعادل شخصیتی و رفتاری فرد را بار دیگر بر وجودش حاکم ساخت.
کلید واژه ها: وسواس فکری - عملی اجباری، احتیاط، شک، یقین وسواسی، اضطراب، شناخت رفتار درمانی، قواعد فقهی
پایان نامه کارشناسی ارشد وسواس، احکام و آثار آن
