هیپوفیز یا pituitary gland ، غده کوچکی است در زیر مغز و درون حفره استخوان شب پره که 0.5 تا 1.5 گرم وزن دارد. از نظر جنینی دارای منشا دو گانه عصبی و اکتودومی است. این غده شامل دو قسمت است: نوروهیپوفیز یا هیپوفیز عصبی که در ارتباط با بطن سوم مغزی است و آدنوهیپوفیز یا هیپوفیز غدهای.
آدنوهیپوفیز
این قسمت از هیپوفیز دارای بخشهای زیر است:
بخش دور یا لوب قدامی
این بخش که بزرگترین قسمت آدنوهیپوفیز را تشکیل میدهد از بیرون بوسیله کپسولی از بافت همبند متراکم احاطه شده است که استطالههای ظریفی از آن به درون بافت نفوذ میکند. سلولهای پارانشیمی لوب قدامی براساس خصوصیات رنگپذیری خود به دو دسته کروموفیل و کروموفوب تقسیم میشوند. کروموفیلها خود شامل سلولهای اسیدوفیل و بازوفیل است. سلولهای اسیدوفیل بر اساس هورمونهای مترشحه خود به دو دسته سوماتوتروفها و ماموتروفها تقسیم میشوند. سلولهای بازوفیل به سه دسته کورتیکوتروفها ، تیروتروفها و گونادوتروفها تقسیم میشوند.
بخش لولهای
سلولهای این ناحیه از آدنوهیپوفیز عمدتا از نوع گونادوتروپینها هستند.
لوب میانی
لوب میانی حاوی فولیکولهایی است که بقایای بنبست راتکه میباشند و به کیستهای راتکه معروفند. سلولهای موجود در این ناحیه عمدتا از نوع بازوفیل هستند و پرواپیوملانوکورتین سنتز میکنند. سلولهای اسیدوفیل نیز در لوب میانی دیده میشوند. عملکرد این قسمت در انسان مشخص نشده است
هورمونهای آدنوهیپوفیز
- هورمون رشد: این هورمون توسط سوماتوتروفها ترشح میشود. هورمون رشد باعث افزایش متابولیسم سلولهای بدن و رشد طولی و قطری استخوانها و باعث افزایش قد میشود.
- هورمون پرولاکتین: این هورمون توسط ماموتروفها ترشح میشود و سبب رشد پستانها طی حاملگی و ترشح شیر پس از زایمان میگردد.
- کورتیکوتروپین: این هورمون توسط کورتیکوتروفها ترشح میشود و باعث افزایش ترشح هورمونهای مترشحه از قشر غدد فوق کلیوی میگردد.
- هورمون محرک فولیکول (FSH) و هورمون لوتئینزا (LH) که هر دو توسط گونادوتروفها ترشح میشوند.
نوروهیپوفیز
این بخش شامل ساقه عصبی ، برجستگی میانی و بخش عصبی یا لوب خلفی است. بخش عصبی فاقد سلولهای ترشحی است وعمدتا از آکسون نورونهایی تشکیل شده که جسم سلولی آنها در هیپوتالاموس قرار گرفته است. این نورونهای مترشحه هستهای سوپرابتیک و پاراونتریکولار هیپوتالاموس را تشکیل میدهند. نورونهای واقع در این هستهها ، دو هورمون به نامهای آنتیدیورتیک هورمون یا وازوپرسین و اکسیتوسین و پروتئین حامل برای هر کدام از هورمونها به نام نوروفیزین سنتز میکنند. هورمونهای سنتز شده توسط این نورونها به صورت گرانولهای ترشحی از طریق آکسون به بخش عصبی انتقال مییابد.
اجتماع این گرانولها ، در انتهاهای متسع شده آکسونها اجسام هرینگ نامیده میشوند که با میکروسکوپ نوری قابل مشاهده هستند. این اجسام که در واقع هورمونهای ذخیره شده محسوب میشوند در مواقع لازم آزاد شده و وارد گردش خون میشوند. در بخش عصبی علاوه بر اجسام هرینگ ، سلولهایی موسوم به پیتوویسیت دیده میشوند که شبیه سلولهای گلیال بافت عصبی ، آکسونها و انتهاهای آکسونی را احاطه کرده و پشتیبانی از آنها را عهدهدار میباشند. هورمون وازپرسین افزاینده فشار خون است. اکسیتوسین هورمونی است که بر عضلات صاف جدار رحم اثر کرده و با منقبض کردن آنها به عمل زایمان کمک میکند.
خونگیری هیپوفیز
دو شریان مشتق از کاروتید داخلی ، هیپوفیز را تغذیه میکنند. بخش لولهای و ساقه عصبی توسط شرائین هیپوفیز فوقانی راست و چپ تغذیه میشوند و این شرائین ، شبکه مویرگی وسیعی را در ناحیه برجستگی میانی بوجود میآورند. ورید حاصل از این شبکه مویرگی به نام ورید پورتال وارد بخش قدامی شده و در آنجا شبکه مویرگی ثانویه را بوجود میآورد (سیستم پورت هیپوفیزی). لوب خلفی یا بخش عصبی توسط شرائین هیپوفیزی تحتانی راست و چپ تغذیه میگردد. با وجود این ، بخش قدامی نیز شاخههایی از شرائین هیپوفیزی تحتانی را دریافت میکند.
ارتباط هیپوفیز و هیپوتالاموس
گرچه هورمونهای مترشحه از لوب قدامی هیپوفیز فعالیت اکثر غدد داخلی را کنترل میکنند ولی خود این سلولها نیز توسط فاکتورهای آزاد کننده و مهارکننده که عمدتا از بخش هیپوتالاموس ترشح میشوند، کنترل میشوند. این فاکتورها توسط نورونهای ترشحی هیپوتالاموس ترشح و در برجستگی میانی آزاد میشوند و سپس توسط سیستم پورت هیپوفیزی به لوب قدامی میرسند.
اختلالات هیپوفیزی
افزایش ترشح هورمون رشد در سنین رشد باعث رشد بیش از حد میشود که ژیگانتیسم یا غول آسایی نامیده میشود و در بزرگسالان باعث افزایش رشد قطری استخوانها میشود که آکرومگالی نام دارد. کاهش ترشح هورمون رشد در سنین رشد موجب کوتولگی هیپوفیزی میشود.
شامل 37 صفحه فایل word قابل ویرایش
دانلود تحقیق هیپوفیز
