برنج از مهمترین غلات است. نیمی از جمعیت جهان، شامل بیشتر آسیای شرقی، به برنج به عنوان یک غذای اصلی وابسته هستند
رده بندی علمی
- Kingdom: Plantae
- Division: Magnoliophyta
- Class: Liliopsida
- Order: Poales
- Family: Poaceae
- Genus: Oryza
گیاه شناسی
برنج گیاهی است که دارای ارقام زودرس (طول دورة رشد ۱۳۰ تا ۱۴۵ روز)، متوسطرس (۱۵۰ تا ۱۶۰ روز) و ارقام دیررس (۱۷۰ تا ۱۸۰ روز) میباشد. برای شناخت بهتر گیاه برنج به ذکر قسمتهای مختلف آن از قبیل ریشه، ساقه، برگ و غیره
ریشه
ریشة برنج سطحی و افشانبوده و حداکثر در عمق ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتری خاک نفوذ مینماید. در این گیاه بغیر از ریشههای جنینی از محل گرهها نیز ریشه بوجود میآید. هر چقدر رشد برگها بیشتر باشد بر رشد ریشهها هم افزوده شده و در نتیجه میتوان گفت که با افزایش تعداد پنجهها تعداد برگی بیشتر شده و در نتیجه رشد ریشهها نیز زیادتر میگردد.
در زمان باز شدن گلها و به خوشه رفتن برنج رشد ریشه حداکثر مقدار خود را دارد.
ساقه
برنج ساقه بلند آمریکا
ساقة برنج بندبند و تو خالی بوده و در فواصل مختلف ساقه جدارههای سختی قرار دارد که در آن قسمتها ساقه توپر میباشد و گره نام دارد. فاصلة بین دو گره را میان گره مینامند. برگهای این گیاه کشیده و دارای رگبرگهای موازی بوده و بدون دمبرگ است و قاعدة برگ پهنتر از سایر نقاط آن میباشد. و قسمتی از ساقه گیاه یا تمام محیط آنرا احاطه کرده که آنرا غلاف یا نیام مینامند.در قاعده برگ در طرفین غلاف دو صفحة کوچک یا بزرگ بنام گوشوارک (Stipule) وجود دارد. همچنین در محل اتصال غلاف به ساقه زائدة کوچکی بنام زبانک (Liyule) وجود دارد.همچنین تعداد گرهها در این گیاه از ۱۰ تا ۲۰ عدد تغییر مییابد. در مقادیر مساوی شاخص سطح برگ (LAI) بوتههای دارای ساقة بلند از نور بهتر میتوانند استفاده نمایند ولی به آسانی ورس مینمایند. ارتفاع بوتههای برنج در ارقام مختلف از ۵۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر و گاهی اوقات تا ۲۰۰ سانتیمتر تغییر مییابد.
برگ
برگهای این گیاه متناوب بوده و در دو جانب متقابل ساقه قرار دارند. تعداد برگها در ارقام مختلف برنج متفاوت بوده، در ارقام زودرس ۱۴ تا ۱۵ برگ، در ارقام متوسطرس ۱۶ تا ۱۷ برگ و در ارقام دیررس تعداد برگها ۱۸ تا ۱۹ برگ بر روی هر ساقه میباشد.افزایش دمای هوای پیرامونی در زیاد شدن سطح برگ اثر تعیین کنندهای داشته و موجب بیشتر شدن تعداد برگها میگردد.در مقادیر مساوی شاخص سطح برگ (LAI) بوتههایی که برگهای کوچک و زیادتر دارند از بوتههایی که برگهای بزرگ و اندک دارند بهترند.
پنجهزنی
پنجهها به جوانههای اولیه گفته میشوند که در صورت مساعد بودن شرایط آب و هوایی تبدیل به ساقه میشوند. از مرحله ۴ تا ۵ برگی شدن گیاه پنجهزنی آغاز میگردد. پنجهها در مراحل اولیه رشد برای تأمین مواد غذایی خود از ساقة اصلی استفاده میکنند و این عمل تا ظهور حداقل ۳ برگ و ۴ ریشه ادامه مییابدموقعی که نشاءها از خزانه به زمین اصلی منتقل شدند پنجهزنی شروع شده و تا یکماه بعد نیز ادامه مییابد. پس از پایان یکماه رشد پنجهها به حداکثر خود رسیده و پس از آن از تعداد آنها کاسته خواهد شد. شرایط اقلیمی بویژه آب و هوا در رشد پنجهها بسیار مهم و مؤثر میباشد. قدرت تولید پنجه در برنج خیلی زیاد بوده بطوری که هر بوته برنج معمولاً ۴ تا ۵ پنجه تولید مینماید.
ساختمان گل آذین
گل آذین در برنج بصورت پانیکول بوده و فرق آن با گل آذین سنبله در این است که در پانیکول هر سنبلک دارای دم باریک و بلندی میباشد و به همین دلیل به آن خوشه سنبل هم گفته میشودپانیکول در ارقام مختلف برنج به شکلی فشرده، باز و یا نیمهباز است. البته از نقطه نظر اصلاحگران نباتات در تولید هیبرید و اریتههایی که گل آنها بیشتر باز باشد بهترند زیرا مقدار دگرگشنی و در نتیجه تولید بذر آنها بیشتر است.پانیکول برنج در انتهای ساقه وجود داشته و دارای شاخههای فرعی با محورهای ثانوی میباشد. خوشچهها روی دو گل کوتاه بوجود میآیند که نوک آن روی گلومهای نازا (لمای عقیم) توسعه یافتهاست و به چند وجهی کنگرهدار تبدیل میشوند. بنابراین نوک فنجانی شکل و متورم مشابه یک زوج گلوم حقیقی است و به آن گلوم حقیقی گفته میشود. هر خوشچه دارای محور کوچکی بنام محور سنبلهاست که روی آن یک گل در محور برگک پانویه که گلومهای نازا نام دارد تشکیل میشود. گلدهی در برنج از نوک گل آذین شروع شده و به سمت پایین ادامه مییابد. در موقع ظهور خوشه نیاز ریشه به مواد غذایی بویژه ازت، فسفر و پتاس زیاد است.
ساختمان گل در برنج
گل آذین در برنج بصورت خوشهای بوده و دارای انشعابات فرعی میباشد و حاوی سنبلچههای تک گلچهای است. برنج بر خلاف سایر غلات که ۳ تا ۴ پرچم دارند دارای ۶ پرچم است. نافه کوتاه و بساکها بصورت دوخانهای و دارای یک مادگی بوده که حاوی یک تخمدان میباشد. کلاله دو شاخه و پردار است. مادگی دارای تخمدان یک برچهای میباشد.برگک فوقانی یا گلوم گل دهندة لما (گلومل یا پوشینه سنبله که ریشک روی آن میرود) و پالئا (گلومل یا پوشینة گیاهان گرامینه که فاقد ریشک است)، همراه با گل در برگرفته شده یک گل را تشکیل میدهند. در اطراف هر گل دو برگ بنام پوشینه (Glumelle) وجود دارد که یکی لما (Lemma) و دیگری پالئا (Palea) نامیده میشود. همچنین در انتهای هر سنبله دو برگک بنام پوشه (Glume) وجود دارد. در برنج گلومها خیلی کوچک بوده و حتی ممکن است گاهی اوقات حذف شده باشند. طول گلومهای خارجی ۴/۱ لما و پالئا و در بعضی از واریتهها هم اندازة لما و پالئا است. عموماً لما دارای ریشک و پالئا فاقد ریشک میباشد. ۷ تا ۹ روز بعد از گل دادن لایه آلرون از تغییر شکل لایة خارجی بافت آندوسیرم بوجود میآید.
گرده افشانی و لقاح
برنج گیاهی است خود گشن و بین صفر تا ۳ درصد دگرگشنی دارد. گرده افشانی تقریباً همزمان با باز شدن گلها در شرایط طبیعی روی میدهد. دمای مطلوب برای گرده افشانی در حدود ۳۱ تا ۳۲ درجه سانتیگراد است. در دمای پایینتر از ۱۰ تا ۱۳ درجهسانتیگراد و همچنین بالاتر از ۶۰ درجه سانتیگراد گردهافشانی متوقف میگردد.خشکی و دمای پایین میتواند روی گرده افشانی اثر منفی داشته باشد. حداقل دما برای انجام عمل لقاح ۱۵ درجه سانتیگراد میباشد.زمان باز شدن گلها ۸ صبح الی ۲ بعدازظهر بوده و گلهای گل آذین در بین یک دورة ۷ تا ۱۰ روزه باز میشوند و اکثر آنها ۲ تا ۴ روز پس از خروج گل آذین از غلاف برگ این کار را انجام میدهند.
تیپهای بین الملی برنج
- تیپ جاوهای
- تیپ ژاپنی
- نیپ هندی
تیپها ایرانی
از تیپها ایرانی میتوان به گرده. صدری. دم سیاه و..... اشاره کرد
میزان کشت برنج در ایران
استان مازندران رتبه اول(۹۳۸۷۳۲٫۱۹) و گیلان(۷۴۱۲۴۱٫۹ )،گلستان(۲۲۹۴۵۴٫۹۹) ، فارس(۲۲۶۲۹۶٫۷۲ )و خوزستان(۲۱۹۸۰۹٫۱۵) در رتبههای بعدی از نظر میزان تولید قرار دارند. در سال ۱۳۸۵، ۶۲۰٫۰۰۰ هکتار سطح زیر کشت برنج بوده و ۲۶۱۲۱۷۴٫۳۴ تن شلتوک برنج تولید شدهاست.
ویژگیهای تیپهای بومی برنج
تیپهای بومی متعدد برنج نسبت به هریک از گونههای بومی ژاپنی، جاوایی و هندی تمایز بیش تری یافتهاند. عوامل هم القاء کنندگی تمایزیابی گونههای بومی و تیپهای بومی بایستی وابسته به عوامل محیطی زیستگاههای گیاهی شان باشد. تفاوت حساسیت نوری و حرارتی در گل دهی، مقاومت به کم آبی در رشد، مقاومت به مقدار زیاد کود و نمکهای محیط کشت، مقاومت به تحمل غرقابی، مقاومت به درجه حرارت بالا و پایین و غیره در گونههای بومی مشخص شدهاند. به علاوه، ویژگی ریخت شناختی ابعاد و اندازه دانه به عنوان یک شاخص موثق اولیه گونههای بومی در نظر گرفته میشوند. تمایزات چنین ویژگیهایی را در میان شش تیپ بومی ذکر شده میتوان شناخت. درحال حاضر، اگر چه یک محقق اعلام کردهاست که این شاخص همیشه برای طبقه بندی سه گونه بومی کافی نیست.
تیپهای اصلی: صدری چمپا گرده هستند که اولی دانههای کاملا دراز دومی متوسط و سومی گرد دارند
ابعاد دانه برنج و اندازه آن
به طور کلی، یکی از تفاوتهای برجسته کولتیوارهای هندی، جاوایی و ژاپنی، شکل دانهاست. با پیگیری گزارش کاتو ( ۱۹۳۰ ) در باره شکل دانه در هندی و ژاپنی، ماتسو سه تیپ دانه: A) کوتاه، B) بزرگ و C) بلند را تأیید کرد. این سه تیپ دانه به ترتیب به
شامل 19 صفحه فایل word قابل ویرایش بهمراه 12 اسلاید powerpoint
دانلود تحقیق برنج
