دانلود با لینک مستقیم و پر سرعت .
این فایل در قالب ورد و قابل ویرایش در 225 صفحه می باشد.
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A)
گرایش : جمعیت شناسی
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول : کلیات تحقیق
1-1 مقدمه ..................................................................................... 2
1-2 بیان مسئله تحقیق ....................................................................... 4
1-3 اهداف تحقیق ............................................................................ 7
1-4 ضرورت تحقیق ......................................................................... 9
1-5 محدوده زمانی و مکانی مورد مطالعه ............................................... 10
1-6 قلمرو مطالعاتی تحقیق ................................................................. 11
فصل دوم : چارچوب نظری تحقیق
2-1 مقدمه ..................................................................................... 13
2-2 پیشینه ی تحقیق ........................................................................ 16
2-3-1 مطالعات خارجی ..................................................................... 16
2-2-2 مطالعات داخلی ...................................................................... 21
2-3 مباحث نظری ............................................................................ 31
2-3-1 ابن خلدون ............................................................................. 31
2-3-2 چیپولا ................................................................................. 32
2-3-3 دنیس رانگ........................................................................... 34
2-3-4 مک کیون و رکورد ................................................................. 35
2-3-5 پرستون و هینز ...................................................................... 36
2-3-6 شوفیلد و رهر ........................................................................ 38
2-3-7 مایکل تودارو.......................................................................... 38
2-3-8 کالدول ................................................................................. 39
2-3-9 آنتونی گیدنز .......................................................................... 40
2-3-10 نظریه ارتباط توسعه اجتماعی – اقتصادی با مرگ و میر .................. 43
2-3-11 نظریه انتقال اپیدمیولوژیک ...................................................... 45
2-4 چارچوب نظری تحقیق ................................................................. 48
2-5 مدل تحلیلی تحقیق ...................................................................... 51
2-6 سوالات تحقیق............................................................................ 52
2-7 فرضیه های تحقیق ...................................................................... 53
2-8 تعریف نظری و عملیاتی مفاهیم ...................................................... 54
2-8-1 تعریف مفاهیم ........................................................................ 54
2-8-2 تعریف نظری و عملیاتی متغیرها ................................................. 55
فصل سوم : روش اجرای تحقیق
3-1 مقدمه ..................................................................................... 59
3-2 روش تحقیق ............................................................................. 60
3-3 جمعیت آماری ........................................................................... 62
3-4 روش جمع آوری اطلاعات............................................................. 62
3-5 محدودیت های تحقیق ................................................................... 66
فصل چهارم : کلیات در خصوص مرگ
4-1 مقدمه ..................................................................................... 74
4-2 مرگ ...................................................................................... 74
4-3 اندازه گیری مرگ و میر .............................................................. 75
4-3-1 میزان خام مرگ و میر ............................................................. 75
4-3-2 میزان های اختصاصی مرگ بر حسب سن ...................................... 76
4-3-3 میزان مرگ و میر اطفال ........................................................... 77
4-3-4 امید زندگی ............................................................................ 79
4-4 الگوی مرگ و میر ..................................................................... 81
4-5 جدول عمر ............................................................................... 81
4-5-1 تاریخچه جدول عمر.................................................................. 82
4-5-2 انواع جدول عمر و روش های تدوین آن ......................................... 82
4-5-3 ساختار متعارف جدول عمر ........................................................ 85
4-6 علت مرگ ............................................................................... 87
4-6-1 چگونگی تغییر تدریجی ثبت علت مرگ ......................................... 93
4-7 توزیع سنی جمعیت ..................................................................... 95
4-7-1 شاخص های آماری توزیع سنی ................................................... 96
4-7-2 هرم سنی جمعیت .................................................................... 97
4-7-3 جوانی و سالخوردگی جمعیت ...................................................... 99
4-8 عوامل موثر بر مرگ و میر .......................................................... 100
4-8-1 جنس ................................................................................... 101
4-8-2 سن ..................................................................................... 102
4-8-3 وضع زناشویی ....................................................................... 103
4-8-4 پایگاه اقتصادی – اجتماعی ......................................................... 103
4-8-5 محل سکونت ......................................................................... 105
4-9 جمعیت و مرگ و میر جهان در بستر زمان......................................... 106
4-10 جمعیت و مرگ و میر ایران در بستر زمان ...................................... 110
4-11 آشنایی با وضعیت استان مازندران ................................................ 113
4-12 آشنایی با وضعیت نقاط روستایی شهرستان ساری .............................. 124
فصل پنجم : تجزیه و تحلیل داده ها
5-1 مقدمه ..................................................................................... 130
5-2 توصیف داده ها .......................................................................... 132
5-3 یافته های استنباطی ..................................................................... 153
5-4 اندازه گیری مرگ و میر مناطق روستایی شهرستان ساری ...................... 164
5-4-1 میزان خام مرگ و میر ............................................................. 164
5-4-2 میزان های اختصاصی مرگ بر حسب سن ...................................... 166
5-4-3 الگوی مرگ و میر .................................................................. 174
5-4-4 میزان مرگ و میر کودکان ......................................................... 175
5-4-5 جدول عمر جمعیت روستایی شهرستان ساری .................................. 177
فصل ششم : یافته های تحقیق
6-1 مقدمه ..................................................................................... 184
6-2 بررسی ویژگی های فوت شدگان و علل مرگ و میر در نقاط روستایی شهرستان ساری.. 185
6-2-1 توزیع سنی و جنسی ................................................................. 185
6-2-2 وضعیت زناشویی ................................................................... 190
6-2-3 مکان فوت ............................................................................ 193
6-2-4 فصل و ماه فوت ..................................................................... 193
6-2-5 وضعیت فعالیت ...................................................................... 194
6-2-6 سطح سواد ............................................................................ 195
6-2-7 علل عمده فوت ....................................................................... 196
6-3 نتیجه گیری .............................................................................. 198
6-3-1 بررسی علل مرگ و میر فوت شدگان نقاط روستایی شهرستان ساری با عوامل مختلف........... 195
6-3-2 مقایسه با نتایج تحقیقات پیشین ..................................................... 201
6-3-3 نتیجه گیری نهایی ................................................................... 203
6-4 پیشنهادات ................................................................................ 205 ضمائم 209
منابع و ماخذ.................................................................................... 222
منابع لاتین ..................................................................................... 225
مقدمه :
یکی از دو پدیده ذاتی جمعیت ( در کنار ولادت ) مرگ و میر است . که برعکس ولادت در حرکت زمانی جمعیت نقش منفی و کاهنده دارد . هم چنین واقعه ای تجدیدناپذیر و دارای شمول عام که کلیه افراد جامعه را در بر می گیرد و هیچ موجودی را از این واقعه گریزی نیست . تنها تفاوتی که میان مرگ و میرهای مختلف می توان یافت نوع از دنیا رفتن ، علت مرگ و میر و طول عمر می باشد .
ولی انسان برای گریز از مرگ و میر و به تاخیر انداختن آن همواره در تلاش و تکاپو بوده است . مرگ و میر در مقایسه با سایر وقایع جمعیتی ، اولین موضوعی است که اذهان بشر را همواره به خود معطوف داشته است . ( شرایاک، 1975، 221 ) لذا تلاش برای کاهش مرگ و میر و اعمال تمهیداتی در راستای آن موضوعی است که مورد پذیرش تمام فرهنگ ها و ایدئولوژی ها قرار می گیرد و در این زمینه مقاومتی وجود ندارد . ( میرزایی،1375 ،16 ) .
مرگ پدیده ای صرفاً زیستی نیست و جنبه های اقتصادی – اجتماعی مهمی در آن نهفته است از همین جا بود که شناخت ویژگی های مختلف و بررسی جنبه های افتراقی این پدیده مورد توجه واقع شد و موضوع بررسی های علمی مختلفی قرار گرفت.
امروزه مرگ یکی از سنجه های توسعه به شمار می آید و مطالعه آن به منظور سرعت بخشیدن در این فرایند از اهمیت زیادی برخوردار است . ( کاظمی پور ، 1382،2) .
تعداد مرگ و میر ، نوع و شدت آن ، توزیع سنی و جنسی فوت شدگان ، امید زندگی به هنگام تولد و سایر مسائل مرتبط ، از مهمترین شاخصهای بهداشتی و بالاتر از آن از اساسی ترین شاخصهای توسعه انسانی در جوامع شمرده می شود ، زیرا تمامی تلاش های جامعه انسانی برای توسعه و تعالی فرد فرد اعضای خود است یا باید باشد . و در این میان آنچه که بیشتر از همه اهمیت پیدا می کند طول عمر و فزودن بر آن است ، چه بشر از گذشته های دور همواره به دنبال آب حیات و اکسیر جوانی بوده است و امروزه به یاری پیشرفتهای شگرف علم پزشکی ، بهداشت ، تغذیه و علم وراثت، عمر متوسط انسان فزونی یافته است . اما تفاوتها همچنان باقی است چون توزیع این همه وسایل و امکانات بهداشتی و درمانی و تولیدات موادغذایی و پروتئینی نه بر اساس نیاز و احترام به ارزش انسان ، بلکه بر پایه توسعه نابرابر شمال و جنوب در سطح ملی و بین المللی و افزودن بیش از پیش سرمایه ها و انباشت آن در بانکهای معتبر جهانی صورت می گیرد . ( تمنا، 1375، 162) .
اکثریت جمعیت دنیا که در فقر به سر می برند و سرزمین هایی که قادر به تامین غذای کافی برای مردم خود نیستند علت آن ناسازگاری آب و هوا و قهر نیروهای اسرارآمیز طبیعت نیست . بلکه عامل اصلی ، اقدامات هماهنگ و موزیانه طبقات مسلط در کشورهای پیشرفته و کمپانیهای چند ملیتی است و مادام که این شیوه ها حاکم بر سرنوشت کشورهای جهان سوم باشد مردم این نقاط و فرزندانشان همچنان از گرسنگی و کمبود موادغذایی رنج خواهند برد . (جرج، 423،1363) که در نتیجه بسیاری از این کشورها باید شاهد میزان های بالایی از مرگ و میر چه نوزادان و کودکان و مادران و .... باشند .
با وجود این که کشورهای در حال توسعه سهم قابل توجهی از رشد جمعیت را به خود اختصاص می دهند پس مطالعه در زمینه مرگ و میر و کاهش آن در این گونه از کشورها امری ضروری است ، که خود این امر به برنامه ها و سیاست گزاریهای جمعیتی آنها بستگی دارد . به طوری که با مطالعه و پژوهش در این زمینه می توانند راهی به سوی توسعه کشورهای خود باز کنند ، زیرا همانطور که می دانیم شدت مرگ و میر از شاخص های مهم درجه توسعه یافتگی در جوامع است .
به طوری که مطالعات مستمر در زمینه شاخص های حیاتی به محققین و برنامه ریزان کمک می کند تا روندها و تغییرات را نیز مورد ارزیابی قرار دهند و چگونگی تحولات جمعیتی و اقتصادی را بررسی کنند . علاوه بر این ، بررسی تغییرات اپیدمیولوژیکی در کشور سبب خودنمایی اولویت های جدیدی در برنامه های مرتبط با سلامتی و برنامه های توسعه اقتصادی – اجتماعی می شود و جهت تداوم و اصلاح فعالیت های گذشته و ایجاد استراتژی های جمعیتی و فرهنگی و توسعه اجتماعی و امور مرتبط با سلامتی ضروری است . ( نقوی ،1381 ، 120 )
با مطالعه و پژوهش در زمینه شناخت دقیق مرگ و میر می توان به نتایجی دست یافت که راهگشای بسیاری از مسائل باشد و زمینه را برای فرایند توسعه فراهم سازد و راه را برای دست اندرکاران و برنامه ریزان اجرایی هموار سازد . کشور ما ، ایران که اکنون در حال گذر در مسیر توسعه است ، پژوهش در حیطه مرگ و میر می تواند مفید و مثمرثمر باشد . بنابراین در این تحقیق سعی بر آن داریم ، ابتدا ضمن ارائه یک سری مباحث نظری مرتبط با این پژوهش و نیز بررسی ویژگی های جمعیتی فوت شدگان ، به برآورد سطح مرگ و میر و محاسبه برخی از شاخص های مرگ و میر و ساختن جدول عمر و بررسی عواملی که با علل مرگ و میر مرتبطند ، و به طور کلی اثبات فرضیه های تحقیق در جامعه موردنظر بپردازیم و نهایتاً هم یک جمع بندی و نتیجه گیری از آنچه که بدست آوردیم داشته باشیم .
امید است این پژوهش با تمام نقایص و کاستی هایش چارچوبی برای برنامه ریزان و دست اندرکاران اجرایی فراهم سازد که زمینه ساز ارائه راهکارهای مناسب مدیریتی ، بهداشتی ، اسکان و استقرار جمعیت و اشتغال و به تبع آن زمینه ساز تناسب لازم میان رشد جمعیت و رشد اقتصادی و اجتماعی به طور اعم کشور و به طور اخص استان مازندران ( بویژه نقاط روستایی این استان ) باشد .
1-2- بیان مساله تحقیق :
مرگ و میر یکی از دو یا سه عامل اصلی جمعیتی است که ثبات یا تغییر آن در جریان زمان سبب تغیییر در حجم جمعیت ، توزیع جمیعیت یا ترکیب جمعیت می شود . و به واسطه این تغییرات واقعه مرگ و میر از اهمیت خاصی برخوردار می باشد . در واقع نوسانات مرگ و میر در کنار ثبات نسبی باروری نقش اصلی را در افت و خیز جمعیت ها ایفا کرده است .
شاخص مرگ و میربه عنوان یک عامل موثر در تغییرات جمعیتی متاثر از شرایط اجتماعی ، اقتصادی و بهداشتی و فرهنگی و به عبارت دیگر بسیاری از عوامل خارجی نظیر غذا ، بهداشت ، مسکن ، توسعه صنعتی ، پیشرفت فرهنگی .... می باشد که در چند دهه اخیر تفاوتهای زیادی کرده است . و به دنبال تحولات یاد شده در اغلب جوامع جهانی اعم از صنعتی و غیرصنعتی نسبت مرگ و میر مشتمل بر مرگ و میر اطفال ، افراد میانسال ، زنان ( در حین زایمان ) تا حد زیادی کاهش یافته و طبعاً باعث افزایش جمعیت ، افزایش طول عمر و در موارد زیادی نسبت جمعیت سالمند شده است . ( شیخی، 12،1375 )
میزان های مرگ طی سالهای 1355 تا 1380 ه.ش طبق جدول زیر است :
جدول 1-1- میزانهای مرگ و میر ( در هر هزار ) و شاخص امید زندگی در بدو تولد
( به سال )، ایران، 1380-1355 ه.ش
سال
میزان مرگ و میر اطفال
میزان مرگ و میر کودکان
میزان مرگ و میر خام
امید زندگی در بدو تولد
مردان
زنان
1355
114
-
5/11
6/57
4/57
1365
64
70
8/8
5/58
3/59
1370
53
42
7
4/62
2/62
1375
34
33
8/5
67
8/69
1380
30
-
-
69
71
همانطور که مشاهده می شود مرگ و میر در کشور یک روند کاهشی و امید زندگی یک روند افزایشی دارد . از طرفی دیگر به دلیل کاهش مرگ و میرهای ناشی از امراض عفونی و پیری جمعیت که پیامد کنترل باروری بوده است و در مدت زمانی که انتقال جمعیتی صورت می گیرد در سیمای سلامتی جمعیت تغییراتی به وجود می آید . در خلال این تغییرات مفهوم انتقال بیمارشناختی معنی می یابد ، به بیان روشن تر به دنبال انتقال جمعیت شناختی در مقیاس ظریف و دقیق علل مرگ و میرها و ابتلا به بیماری ها نیز دگرگون می شود . بنابراین برای تشخیص و ترسیم تصویر سلامتی جمعیت مورد مطالعه علل دقیق مرگ و میر ، ابتلا به بیماری های بسیار مهم است . ( سید میرزایی،1380، 45-44)
مرگ و میر مانند بسیاری پدیده های جمعیتی ممکن است در مناطق مختلف در نقاط شهری و روستایی حتی در نواحی مختلف یک شهر متفاوت باشد . این تفاوت بیش از هر چیز به شرایط تکوینی و تغذیه ای ، تفاوت های قومی و نژادی ، سطح فرهنگ و آگاهی های اجتماعی و عوامل متعدد دیگر مربوط است که هر یک از آنها می توانند مطالعات مرگ و میر را به جهت خاص سوق دهد و متشابهات و تمایزات آن در شرایط مختلف بررسی کند . ( زنجانی ، 1376، 48 )
هر چند نتایجی که از این مطالعات بدست می آید متفاوت است و هر کدام از این پژوهشها هدف های گوناگونی را دنبال می کنند ولی از لابه لای آنچه که از آنها بدست می آید می توان این نکته را دریافت که همه آنها در یک چیز مشترکند و آن توجه به اهمیت مساله مرگ و میر در روند توسعه کشور هاست رساندن مرگ و میر به حداقل سطح ممکن ، افزایش طول عمر و امید زندگی و دست یابی به شیوه های نوین برای مبارزه با امراض مختلف و بهبود وضع بهداشتی - درمانی و سطح توسعه اقتصادی – اجتماعی. .
با توجه به آنچه که بیان شده است ، کشور ایران نیز به عنوان یک کشور در حال توسعه و با توجه به گامهایی که در زمینه سلامتی و تندرستی افراد جامعه ، بهداشت و رفاه و رساندن مرگ و میر به حداقل سطح ممکن و افزایش امید زندگی برداشته است . و نسبت به دیگر کشورهای در حال توسعه دارای تفاوتهایی در خصوص مرگ و میر می باشد و در مقایسه با آنها نسبتاً موفق بوده است . و نیز با توجه به شرایط آب و هوایی و جغرافیایی و پراکندگی جمعیت و تخصیص منابع و امکانات ، هر کدام از استانهای کشور نیز برآوردهای مختلفی از سطح مرگ و میر و نیز امید زندگی در جامعه ی خود دارند، بویژه استان مازندران که به دلیل شرایط مناسب آب و هوایی ، رفاه نسبی و امکانات طبیعی زندگی ، در مقایسه با بسیاری از استانها امید زندگی بالاتری دارد . و نیز به دلیل این که میزان دسترسی افراد به امکانات بهداشتی و درمانی و سایر خدمات اجتماعی ( بویژه در شهرها ) بیشتر است سبب افزایش امید زندگی شده است.بیشتر روستاهای این استان ( با توجه به این که بخش قابل توجهی از مردم استان ساکن روستاها هستند ) نیز با پیشرفت رو به رشد در زمینه بهداشت و خدمات اجتماعی از این قاعده مستثنی نمی باشند . شهرستان ساری که مرکز استان مازندران می باشد و تمام مراکز تصمیم گیری در آن مستقر می باشند و نیز با توجه به سابقه تاریخی طولانی آن از اهمیت خاصی برخوردار می باشد و از آنجا که در حدود 221388 نفر ساکن روستاهای این شهر می باشند که نسبت به دیگر شهرهای استان سهم بالایی از جمعیت روستایی را به خود اختصاص داده است . لذا با توجه به مطالب فوق آنچه که مطرح می شود این است که« سطح مرگ و میر در جمعیت روستایی شهرستان ساری درسال 1386ه.ش چگونه است ؟ وچه عواملی بر مرگ و میر جمعیت روستایی شهرستان ساری در سال 1386 ه.ش موثر میباشند؟»
1-3- اهداف تحقیق :
در فرهنگ عمید واژه ی هدف اینگونه تعریف شده است :نشانه، غرض،نشانه ی تیر ،اهداف جمع ، قدم گذاشتن در هر مسیری بدون هدف نمی تواند معنا داشته باشد . بویژه آنکه ، انجام کارهای تحقیقی باید با هدف و انگیزه ی خاصی صورت گیرد . زیرا هدف است که ما را به آنچه که می خواستیم و در پی آن هستیم ، رهنمون می سازد . در این تحقیق ، هدف، شناخت سیمای مرگ و میر در نقاط روستایی شهرستان ساری در سال 1386ه.ش و ارائه پیشنهادات به برنامه ریزان امور اجرایی جهت پیشبرد مقاصد خود می باشد . به عبارتی ، دستاوردی داشته باشیم از وضعیت مرگ و میر در نقاط روستایی این شهرستان و محاسبه میزان های مرگ و میر و عواملی که این پدیده جمعیتی را تحت تاثیر قرار می دهند و نیز به نقش ارتباط توسعه اقتصادی – اجتماعی با مرگ و میر و تحولات اپیدمیولوژیکی آن پی ببریم ، تا حتی المقدور با شناسایی این عوامل زمینه را برای بهبود نسبی عوامل تاثیرگذار براین پدیده از سوی دست اندرکاران امور برنامه ریزی فراهم نمود و شرایط را برای داشتن یک توسعه همه جانبه در کشور مهیا نمود .
با توجه به آنچه که آمد هدف های اصلی این پژوهش عبارتند از :
- بررسی شاخص های مرگ و میر در نقاط روستایی شهرستان ساری در سال 1386 ه.ش
- بررسی عوامل موثر بر مرگ و میر جمعیت روستایی شهرستان ساری در سال 1386 ه.ش
و اهداف فرعی تحقیق نیز عبارتند از :
- محاسبه میزان خام مرگ و میر .
- محاسبه میزان های مرگ و میر ویژه سنی به تفکیک جنس .
- محاسبه میزان مرگ و میر کودکان .
- برآورد جدول عمر جمعیت روستایی شهرستان ساری به تفکیک جنس .
- بررسی رابطه عوامل جمعیتی و علل مرگ و میر فوت شدگان در نقاط روستایی شهرستان ساری .
- بررسی رابطه عوامل محیطی و جغرافیایی و علل مرگ و میر فوت شدگان .
- بررسی رابطه عوامل اقتصادی و علل مرگ و میر فوت شدگان .
- بررسی رابطه عوامل آموزشی و علل مرگ و میر فوت شدگان .
