پیدایش اسناد تجاری به تاریخ حقوق تجارت باز می گردد و در یک نگاه کلی ، حاصل نیازهای تجاری و بازرگانی است. علت پیدایش این اسناد در سه ضرورت اصلی سرعت ، سهولت و امنیت روابط تجارتی خلاصه می شود.این اسناد در جهت تسهیل گردش ثروت و سرعت بخشیدن به کارها و نیز معاف کردن تجار از انجام کارهای اداری وقت گیر مورد استفاده قرار می گیرند. اما وجود این اسناد برای صدور آن کافی نیست و اگر مطابق مقررات ماهوی صادر نشود اعتباری ندارد مهمترین این مقررات داشتن اهلیت است فقدان اهلیت موجب بی اثر شدن و بی اعتباری صدور این اسناد می گردد به عبارت دیگر فقدان اهلیت موجب می شود تعهدی برای صادرکننده و امضاء کننده آن ایجاد نشود مانند این است که سندی صادر نگردیده است بنابراین اگر صادرکننده یا متعهد در هنگام صدور یا قبول تعهد اهلیت نداشته باشد سند، منشاء اثر نخواهد داشت. در این پایاننامه اهلیت اشخاص را در صدور قبولی ، ظهرنویسی و ضمانت در برات ، سفته و چک در سه فصل مورد بررسی قرار دادیم.بابررسی این موضوع معلوم گردید که در اسناد تجاری هر امضایی با توجه به امضائ، به طور مستقل دارای اعتبار میباشد هر چند سند تجاری ، مجعول باشد ولی تعهدات امضاکنندگان ان معتبر میباشد و اهلیت صادرکننده سند،مربوط به تعهدات صادرکننده میباشد. با مراجعه به منابع حقوق مدنی و تجارت صورت پذیرفته است که فصل اول کلیات بوده و فصل دوم اهلیت اشخاص حقیقی و حقوقی و در نهایت در فصل سوم نیز فقدان اهلیت و تاثیر آن در اسناد تجاری را مورد بررسی قرار داده
فرضیات
اول : از نظر لزوم وجود اهلیت در تعهد براتی با سایر اعمال حقوقی اختلافی به نظر نمی رسد ولی از نظر شرایط اعمال (اهلیت تصرف) دارای نقش یکسان نمی باشند.
دوم: در تعهد تجاری، فقدان اهلیت احدی از متعهدین براتی، ضمانت اجرایی بطلان یا عدم نفوذ تعهد براتی سایر متعهدین را موجب نمی شود و لیکن در سایر اعمال حقوقی فقدان اهلیت ضمانت اجرایی بطلان یا عدم نفوذ تعهد مدنی را موجب می شود.
سوم: برخلاف سایر اعمال حقوقی، در تعهد تجاری (براتی) اصولی حاکم است مانند اصل تجریدی بودن که تأثیری غیر مستقیم بر اهلیت دارد و براساس این اصل لغو تعهد یکی از متعهدین اسناد تجاری به علت عدم اهلیت، سبب لغو تعهد سایر مسئولین سند تجاری نخواهد شد.
روش تحقیق
روش این تحقیق بصورت توصیفی و تحلیلی است و محقق بنا دارد با استفاده از منابع علمی موجود و رویه های عملی و نظارت و آراء قضایی و اتکاء به تجارب علمی و عملی خود به بررسی و تحلیل موضوع بپردازد.
اهمیت و ضرورت انجام تحقیق: قانون تجارت ایران از قانون تجارت فرانسه اقتباس گردیده است و نویسندگان قانون تجارت به شرایط ماهوی اعمال حقوقی ناشی از صدور اسناد تجاری و ... هیچ اشاره ای نداشته اند و این کاستی سبب شده است که شارحین قانون تجارت در تحلیل شرایط ماهوی راجع به اسناد تجاری به قانون مادر (قانون مدنی ) رجوع نمایند که این رجوع بعضاً به دلیل اصول خاص حقوق تجارت یعنی اصل سرعت و امنیت ، سبب اختلاف نظرات اساسی در دکترین و به تبع آن در رویه قضایی گردیده است و اختلاف نظر و خلأهای تحقیقاتی موجود و فواید احتمالی نظری و عملی آن اهمیت و ضرورت انجام تحقیق را تبیین می نماید.
اهداف تحقیق
نتایج حاصله از این تحقیق دارای یک هدف آرمانی یعنی ادامه دادن راه تجزیه و تحلیل علمی مواد قانون تجارت به اتکاء آخرین تحلیل های مکتسبه از رویه قضایی بوده و هدف کاربری تحقیق، پیداکردن راهکارهای جدید برای خاتمه دادن به مباحث نظری و بکارگیری راهکارهای نهایی در آراء محاکم دادگستری و نهایتاً احقاق حق دارندگان باحسن نیت اسناد تجاری می باشد وقضاوت محاکم دادگستری ، شوراهای حل اختلاف، جامعه وکلاء و مشاورین دادگستری به عنوان استفاده کنندگان عملی این تحقیق بوده و دانشجویان رشته حقوق نیز قادر به استفاده از نتایج آن می باشند.
تعداد صفحات 123 word
فصل اول : کلیات
1-1- پیشینه تاریخی......................................................................................................................................٥
1-2- واژه شناسی.........................................................................................................................................6
1-2-1- اهلیت..............................................................................................................................................6
1-2-1-1- اهلیت تمتع.................................................................................................................................6
1-2-1-2- اهلیت استیفاء..............................................................................................................................6
1-2-2- اهلیت اشخاص...............................................................................................................................7
1-2-2-1- اهلیت شخص حقیقی.................................................................................................................7
1-2-2-2- اهلیت شخص حقوقی................................................................................................................8
1-2-3- مفهوم سند.......................................................................................................................................9
1-2-3-1- سند رسمی................................................................................................................................10
1-2-3-2- سند عادی..................................................................................................................................10
1-2-4- اسناد تجاری...................................................................................................................................11
1-2-4-1- برات..........................................................................................................................................11
1-2-4-2- سفته...........................................................................................................................................12
1-2-4-3- چک............................................................................................................................................13
1-2-5- مفهوم صدور...................................................................................................................................14
1-2-5- مفهوم ظهرنویسی.............................................................................................................................15
1-2-5-1- ظهرنویسی به منظور وکالت........................................................................................................15
1-2-5-2- ظهرنویسی به منظور وثیقه..........................................................................................................17
1-2-6- مفهوم قبولی.....................................................................................................................................18
1-3- اوصاف حاکم بر اسناد تجاری..............................................................................................................18
1-3-1- وصف تجریدی...............................................................................................................................18
1-3-2- وصف تنجیزی.................................................................................................................................19
1-3-3- وصف شکلی...................................................................................................................................19
1-3-4- وصف قابل انتقال............................................................................................................................20
1-4- شرایط صدور از جهت تنظیم و تسلیم سند تجاری.............................................................................20
1-5- ضمانت.................................................................................................................................................21
1-5-1- مفهوم ضمانت در حقوق مدنی........................................................................................................23
1-5-2- مفهوم ضمانت در حقوق تجارت.....................................................................................................24
1-5-3- مفهوم ضمانت در اسناد تجاری.......................................................................................................24
فصل دوم : اهلیت در اشخاص حقیقی و حقوقی
2-1- اهلیت تمتع...........................................................................................................................................26
2-1-1- اهلیت تمتع در اشخاص حقیقی........................................................................................................26
2-1-2- اهلیت تمتع در اشخاص حقوقی......................................................................................................28
2-2- اهلیت استیفاء........................................................................................................................................30
2-2-1- اهلیت استیفاء در اشخاص حقوقی...................................................................................................30
2-2-2- اهلیت استیفاء در اشخاص حقیقی....................................................................................................32
2-2-2-1- بلوغ.............................................................................................................................................33
2-2-2-1-1- بلوغ در کتاب..........................................................................................................................34
2-2-2-1-2- بلوغ در سنت..........................................................................................................................35
2-2-2-1-3- بلوغ از دیدگاه قانون مدنی و قانون مجازات اسلامی..............................................................36
2-2-2-2- عقل.............................................................................................................................................36
2-2-2-3- رشد.............................................................................................................................................37
2-2-2-4- محجورین....................................................................................................................................38
2-2-4-1- صغار...........................................................................................................................................39
2-2-2-4-1-1- صغیر غیرممیز.....................................................................................................................40
2-2-2-4-1-2- صغیر ممیز..........................................................................................................................41
2-2-2-4-2- غیر رشید.................................................................................................................................41
2-2-2-4-2- مجانین....................................................................................................................................42
2-2-2-4-3- 2- جنون دائمی......................................................................................................................42
2-2-2-4-3-2- جنون ادواری......................................................................................................................43
2-4- اصول حاکم بر تعهد اسناد تجاری در حقوق ایران...............................................................................44
2-4-1- اهلیت...............................................................................................................................................45
2-4-2- رضایت.............................................................................................................................................50
2-4-3- شرایط شکلی موثر در اعتبار عمل تجاری........................................................................................51
2-5- اصول حاکم بر اسناد تجاری.................................................................................................................52
2-5-1- اصل عدم ایرادات در اسناد تجاری...................................................................................................53
2-5-1-1- ایراد به شرایط صوری.................................................................................................................56
2-5-1-2- ایراد مربوط به عدم اهلیت و فقدان شرایط اساسی صحت معاملات...........................................57
2-5-1-3- تهاتر دین ناشی از سند................................................................................................................58
2-5-1-4- ایراد تحصیل مجرمانه سند...........................................................................................................59
2-5-1-5- ایراد سوء نیت دارنده...................................................................................................................61
2-5-2- اصل استقلال امضاء ها ....................................................................................................................63
2-5-3- اصل استقلال تعهد............................................................................................................................66
2-5-4- اصل اشتغال ذمه...............................................................................................................................68
2-5-5- اصل مدنونیت...................................................................................................................................70
2-6- قانون حاکم بر اهلیت در حقوق بین الملل خصوصی از دیدگاه قانون گذار ایران................................71
فصل سوم : آثار فقدان اهلیت
3-1- فقدان شرایط بلوغ.................................................................................................................................74
3-1-1- صغیر غیرممیز....................................................................................................................................76
3-1-2- صغیر ممیز.........................................................................................................................................77
3-2- غیر رشید( فقدان رشد در شخص بالغ ) ..............................................................................................79
3-3- جنون ....................................................................................................................................................80
3-4- نقش اهلیت در ایفای تعهدات تجارتی..................................................................................................83
3-4-1- برات.................................................................................................................................................84
3-4-1-1- صادر کننده برات.........................................................................................................................85
3-4-1-2- براتگیر..........................................................................................................................................86
3-4-1-2-1- قبولی برات.............................................................................................................................87
3-4-1-2-2- ماهیت قبولی............................................................................................................................87
3-4-1-2-3- اعلان قبولی.............................................................................................................................88
3-4-1-2-4- انعکاس قبولی در برات...........................................................................................................89
3-4-1-2-4- آثار قبولی برات........................................................................................................................90
3-4-1-2-5- قبولی شخص ثالث غیراز براتگیر.............................................................................................91
3-4-2- سفته...................................................................................................................................................91
3-4-3- چک...................................................................................................................................................92
3-4-3-1- صادر کننده چک..........................................................................................................................92
3-4-3-2- محال علیه ...................................................................................................................................94
3-5- اهلیت ضامن اسناد تجاری....................................................................................................................94
3-6- تاثیر ورشکستگی تاجر در ایفای تعهدات..............................................................................................96
3-6-1- حال شدن دیون تاجر ورشکسته.......................................................................................................97
3-6-2- عدم تعلق بهره به دیون ورشکسته...................................................................................................100
3-6-3- منع مداخله تاجر ورشکسته از ایفای تعهدات..................................................................................100
3-6-4- تسلیم عین معین..............................................................................................................................100
3-6-5- موضوع تعهد ورشکسنه انجام عمل حقوقی.....................................................................................101
نتیجه گیری و پیشنهادات................................................................................................................................103
منابع ...............................................................................................................................................................105
اهلیت اشخاص در صدور قبولی ظهرنویسی و ضمانت در برات سفته و چک
